Having / Có – khi chúng ta bắt đầu từ điều này
Phần lớn chúng ta lớn lên với một niềm tin rất quen: muốn sống ổn, trước hết phải có đủ. Có một công việc tốt hơn. Có thu nhập vững hơn. Có sự công nhận, có vị trí, có cảm giác an toàn. Tôi cũng từng tin như vậy. Và trong một thời gian dài, niềm tin ấy trở thành động lực chính để tôi bước đi.
Ta đặt mục tiêu, rồi tự nhủ chỉ cần cố thêm một chút nữa thôi. Khi đạt được điều mình mong muốn, cảm giác nhẹ nhõm thật sự xuất hiện, nhưng thường rất ngắn. Chưa kịp tận hưởng bao lâu, trong lòng lại nhen lên một câu hỏi khác: rồi tiếp theo thì sao? Dường như mỗi lần “có” thêm, ta chỉ tạm dừng được cảm giác thiếu trong chốc lát, trước khi nó quay trở lại, tinh vi hơn, khó gọi tên hơn.
Không phải vì ta không biết trân trọng, mà vì “Having” chưa bao giờ là nơi con người có thể đứng yên lâu dài. Nó giống như một bậc thang luôn thôi thúc ta bước tiếp, dù đôi chân đã bắt đầu mỏi.
Doing / Làm – khi sự cố gắng dần trở thành gánh nặng
Khi nhận ra rằng chỉ “có” thôi là chưa đủ, rất nhiều người – trong đó có tôi – chuyển sang “Doing”. Làm nhiều hơn. Cố gắng hơn. Học thêm, rèn luyện thêm, kỷ luật hơn với chính mình. Ban đầu, điều này mang lại cảm giác chủ động, thậm chí là hy vọng. Ít nhất thì ta đang làm gì đó, thay vì đứng yên.
Nhưng nếu bạn đã từng ở trong vòng xoáy này đủ lâu, có lẽ bạn cũng sẽ nhận ra một điều quen thuộc: dù làm rất nhiều, ta vẫn mệt. Dù kết quả không tệ, cảm giác bất an vẫn chưa thực sự biến mất. Có những lúc, ta không còn biết mình đang cố gắng vì điều gì, chỉ biết rằng nếu dừng lại, sẽ cảm thấy lo lắng.
Khi “Doing” không được nâng đỡ bởi một trạng thái bên trong vững vàng, nó dễ trở thành sự gồng gánh. Ta hành động không hẳn vì sáng rõ, mà vì sợ tụt lại. Ta cố gắng không hẳn vì yêu việc mình làm, mà vì không dám đối diện với cảm giác trống trải khi ngồi yên.
Being / Là – điểm khởi đầu thường bị bỏ quên
“Being” không phải là điều gì xa lạ, nhưng lại rất dễ bị bỏ quên. Nó không nói về vai trò, thành tích hay những gì người khác nhìn thấy. “Being” là trạng thái mà ta đang sống trong đó mỗi ngày: ta đang căng thẳng hay thư thái, đang phòng vệ hay cởi mở, đang chạy theo hay đang hiện diện.
Rất lâu sau này, tôi mới nhận ra rằng phần lớn mệt mỏi của mình không đến từ việc làm quá nhiều, mà đến từ việc làm mọi thứ trong một trạng thái bên trong luôn căng cứng. Khi “Being” bất ổn, mọi hành động dù đúng cũng trở nên nặng nề. Ngược lại, có những lúc không cần thay đổi điều gì lớn, chỉ cần trạng thái bên trong dịu xuống, cách ta hành động đã khác đi rất nhiều.
Khi “Being” được đặt lại đúng chỗ, ta bắt đầu làm từ sự hiểu mình, thay vì từ nỗi sợ. Ta lựa chọn chậm hơn, nhưng rõ hơn. Ta không còn cần chứng minh liên tục rằng mình đang đi đúng hướng, vì bên trong đã có một điểm tựa.
Trật tự tự nhiên: từ Being đến Doing, rồi Having
Trật tự tự nhiên của đời sống không bắt đầu từ việc phải có gì, cũng không bắt đầu từ việc phải làm bao nhiêu. Nó bắt đầu từ việc ta đang thế nào trong khoảnh khắc này. Khi “Being” đủ vững, “Doing” trở thành sự tiếp nối tự nhiên, không phải một cuộc chạy đua. Và khi hành động xuất phát từ một trạng thái bên trong lành mạnh, “Having” đến như một hệ quả, chứ không còn là thứ ta phải níu giữ.
Điều này không có nghĩa là từ bỏ mục tiêu hay quay lưng với đời sống vật chất. Nó chỉ nhắc ta rằng nếu bỏ quên “Being”, thì dù có làm bao nhiêu, có đạt được bao nhiêu, ta vẫn dễ cảm thấy thiếu. Còn khi “Being” được chăm sóc đúng mức, đời sống không hẳn trở nên dễ dàng hơn, nhưng nó trở nên thật hơn, nhẹ hơn, và bớt phải gồng lên để sống.
Bài viết này không nhằm thuyết phục bạn thay đổi ngay điều gì. Nó chỉ mời bạn dừng lại một chút và tự hỏi: trong những lựa chọn gần đây của mình, bạn đang bắt đầu từ đâu? Từ mong muốn phải có thêm, từ áp lực phải làm thêm, hay từ sự lắng lại để nhận ra trạng thái bên trong của chính mình?
Đôi khi, chỉ cần đặt lại thứ tự ấy, rất nhiều điều trong đời sống sẽ tự nhiên tìm được chỗ đứng của nó.